Nacionalinis Stadionas – opis projektu

Jak w skrócie przedstawia się projekt Stadionu Narodowego w Wilnie?

Saga budowy Stadionu Narodowego w Wilnie rozpoczęła się jeszcze w czasach Związku Radzieckiego. Obiekt zaczął powstawać w 1987, jednak po upadku komunizmu prace wstrzymano, a niedokończony szkielet budowli „straszył” odtąd przez trzy dekady.

Próbę wznowienia budowy podjęto w 2008, ale pieniędzy wystarczyło zaledwie na kilka miesięcy prac. Po kilku latach powstał nowy plan – „pechowy” szkielet postanowiono zburzyć, a w zamian miał powstać bardziej nowoczesny, typowo piłkarski stadion, obok którego przewidziano również cały kompleks sportowy.

Zawiłe procedury, przetargi i spory prawne powodowały dalsze przeciąganie inwestycji, która zyskała wręcz miano „hańby narodowej”. Niedokończony szkielet rozebrano dopiero w 2022, a budowa nowego stadionu rozpoczęła się jesienią 2023, by… po kilku miesiącach znowu została wstrzymana.

Po zmianie prywatnego partnera projektu, budowę wznowiono w lipcu 2025. Jeśli tym razem wszystko pójdzie zgodnie z planem, Litwa powinna doczekać się Stadionu Narodowego pod koniec 2027.

Jaka jest historia budowy Stadionu Narodowego w Wilnie?

Jakie były pierwotne plany dotyczące Stadionu Narodowego w Wilnie?

Historia budowy Stadionu Narodowego w Wilnie sięga jeszcze czasów Związku Radzieckiego – wówczas miał to być stadion miejski bądź republikański. Planowanie rozpoczęto w latach 70. XX wieku, a konkurs na projekt rozstrzygnięto w 1984.

Zwycięską koncepcję stworzył zespół architektów pod przewodnictwem Algimantasa Nasvytisa (współpraca: R. Stasėnas, R. Krištapavičius i J. Rusteika).

Co zakładał pierwszy projekt Stadionu Narodowego w Wilnie?

Inwestycję zaplanowano na wzgórzu Šeškinė, ponad 3 km na północny-zachód od centrum miasta. Nowy stadion miał posiadać bieżnię lekkoatletyczną, otoczoną trybunami o pojemności 25 tys. widzów. Efektownym dodatkiem miał być łuk biegnący ponad całą budowlą.

Dawny projekt Stadionu Narodowego w Wilnie można zobaczyć na osobnej podstronie

Jak przebiegała budowa Stadionu Narodowego w Wilnie według pierwotnych planów?

Budowę rozpoczęto w 1987, jednak do 1991 udało się zrealizować jedynie część żelbetowego szkieletu. Po upadku komunizmu prace przerwano, a w 1993 wykonane elementy zostały zabezpieczone przed degradacją.

Nieukończony żelbetowy szkielet trybun pozostał w takiej formie przez wiele lat. W międzyczasie tuż obok wybudowano centrum handlowe Akropolis (otwarte w 2002), które stało się największym obiektem tego typu w krajach bałtyckich.

W 2006 obiekt otrzymał status projektu o znaczeniu narodowym, a w 2007 rozpoczęto działania przygotowawcze do wznowienia budowy.

4 lutego 2008 oficjalnie wznowiono prace nad budową stadionu, a podczas ceremonii zakopano kapsułę czasu. Na placu budowy pojawiło się 500 pracowników oraz 7 dźwigów, jednak zaledwie po tygodniu prac główny wykonawca, firma Veikmė, poinformował o wstrzymaniu robót, ponieważ nie otrzymano funduszy.

W sierpniu 2008 rząd przyznał 29 mln euro na budowę i prace zostały wznowione. Środki te wystarczyły jednak tylko na kilka miesięcy i pod koniec 2008 roboty znów wstrzymano. Sprawa budowy Stadionu Narodowego utknęła na kolejne długie lata.

Jak wygląda realizacja Stadionu Narodowego w Wilnie według nowego planu?

W 2013 powstał zupełnie nowy pomysł – zamiast dokończenia dotychczasowej konstrukcji, miała ona zostać rozebrana, a w zamian na tym terenie powstać miał cały kompleks sportowy. Projekt określono mianem „Wileński kompleks wielofunkcyjny” („Vilniaus daugiafunkcis kompleksas”).

Głównym elementem planów wciąż był Stadion Narodowy, jednak miał on powstać w układzie typowo piłkarskim (bez bieżni lekkoatletycznej), tuż obok miejsca, gdzie znajdował się niedokończony szkielet. W skład kompleksu wchodzić miał także skromny stadion lekkoatletyczny, hala sportowa, centrum kultury i obiekty treningowe.

Włączenie do planów dodatkowych obiektów użyteczności publicznej miało zagwarantować, że wsparcie projektu publicznymi środkami będzie zgodne z przepisami Unii Europejskiej, a także dać możliwość ubiegania się o unijne dofinansowanie.

Kiedy rozpoczęto przetarg na wyłonienie prywatnego partnera do realizacji Stadionu Narodowego w Wilnie?

Projekt zamierzano zrealizować w formule partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP). Przetarg na wyłonienie prywatnego partnera ruszył w 2016. O koncesję starało się Axis Industries oraz konsorcjum Vilniaus nacionalinis stadionas.

Na początku 2018 ofertę Vilniaus nacionalinis stadionas odrzucono z przyczyn formalnych, w związku z czym zwycięzcą przetargu de facto zostało Axis Industries. Późniejsze odwołania i spory prawne doprowadziły jednak do zablokowania inwestycji na kolejne lata.

Kto stworzył nowy projekt Stadionu Narodowego w Wilnie?

Obaj oferenci w trakcie procedury przetargowej przygotowali własne koncepcje architektoniczne Stadionu Narodowego. Projekt dla Axis Industries stworzyła pracownia Cloud architektai we współpracy z Populous. Wizja ta stała się bazą dla późniejszej, ostatecznej koncepcji nowego stadionu.

Kiedy podpisano umowę z prywatnym inwestorem na realizację Stadionu Narodowego w Wilnie?

W 2019 sąd odwoławczy pozwolił na kontynuowanie procesu z Axis Industries, kończąc zawiłe spory. Ci jednak ostatecznie wycofali się z udziału w projekcie z powodu ryzyka wzrostu kosztów budowy. Ich miejsce, jako koncesjonariusza w ramach PPP, zajęła w 2021 firma inwestycyjna BaltCap.

Umowę z BaltCap podpisano 8 października 2021, a jej stronami były także władze Wilna oraz Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu. Zgodnie z umową, BaltCap otrzymało 25-letnią koncesję (3 lata na budowę stadionu i 22 lata na zarządzanie). Miasto i rząd zapewniły pokrycie wszystkich kosztów budowy całego kompleksu – w wysokości ponad 150 mln euro (100 mln od Wilna i ponad 50 mln od rządu) oraz bezpłatną dzierżawę działki.

Kiedy rozebrano nieukończony szkielet pierwotnej konstrukcji Stadionu Narodowego w Wilnie?

4 stycznia 2022 ruszyła rozbiórka niedokończonego szkieletu, którą kontynuowano w ciągu następnych miesięcy.

Kiedy rozpoczęła się budowa Stadionu Narodowego w Wilnie według nowego projektu?

19 września 2023 podpisano umowę z firmą Naresta, która została głównym wykonawcą budowy stadionu. Właściwa budowa ruszyła jesienią 2023. Nowy obiekt przewidziano nie w miejscu rozebranego szkieletu (gdzie zaplanowano boiska treningowe), ale tuż obok – kawałek na zachód.

Ile ma kosztować budowa Stadionu Narodowego w Wilnie?

Zgodnie z umową, Naresta wykona I etap budowy całego kompleksu, którego zakres obejmuje przede wszystkim budowę Stadionu Narodowego, a także dwóch boisk treningowych oraz głównych sieci infrastruktury technicznej. Wartość kontraktu to 70 mln euro, z czego sam stadion ma kosztować 52,4 mln euro.

Dlaczego pod koniec 2023 budowa Stadionu Narodowego w Wilnie została wstrzymana, a z projektu wycofał się prywatny inwestor?

Niedługo po rozpoczęciu budowy nowego stadionu, już pod koniec 2023, prace zostały wstrzymane, ponieważ BaltCap domagało się od władz dodatkowych środków na inwestycję, z uwagi na wzrost kosztów.

Ostatecznie okazało się, że na całą inwestycję potrzeba dodatkowo 2,4 mln euro, co było stosunkowo niewielkim wzrostem (łącznie koszty wynosiły teraz 158,4 mln euro). Brakującą kwotę chciało dołożyć miasto, jednak dodatkowa pomoc publiczna wymagała zgody Komisji Europejskiej, co wydłużyło cały proces.

W tym samym czasie BaltCap znalazł się w centrum dużego skandalu finansowego. Afera, choć nie związana bezpośrednio z inwestycją stadionową, negatywnie wpłynęła na reputację funduszu i – w połączeniu ze wstrzymaniem budowy oraz innymi problemami – doprowadziła do wycofania się BaltCap z zaangażowania w budowę Stadionu Narodowego.

Kto został nowym prywatnym inwestorem przy realizacji Stadionu Narodowego w Wilnie?

Przekazanie roli koncesjonariusza wynegocjowano z firmą deweloperską Hanner, która w lipcu 2025 formalnie przejęła udziały od BaltCap za symboliczne 1 euro. Nieco wcześniej, w maju 2025, Komisja Europejska zatwierdziła dodatkowe finansowanie, usuwając przeszkody formalne i umożliwiając wznowienie prac budowlanych.

Kiedy budowa Stadionu Narodowego w Wilnie zostanie dokończona?

Prace nad budową stadionu wznowiono w lipcu 2025 (zaraz po przejęciu projektu przez Hanner) i są kontynuowane przez tego samego wykonawcę, firmę Naresta.

Również w lipcu 2025 Hanner osiągnął porozumienie z firmą Kalvasta Statyba, która wykona pozostałe obiekty kompleksu, m.in. halę sportową, centrum kultury i stadion lekkoatletyczny.

Wartość umowy z Kalvasta Statyba wynosi 47,5 mln euro, a termin realizacji ustalono na 30 miesięcy – do końca 2027. W tym samym terminie ma zostać ukończony również Stadion Narodowy.

Relację z budowy Stadionu Narodowego w Wilnie można zobaczyć na osobnej podstronie

Jaki będzie Stadion Narodowy Litwy?

Stadion powstanie w nowoczesnej, typowo piłkarskiej formie. Obiekt spełni wymagania 4 kategorii UEFA i pomieści 18 tys. widzów, a jego trybuny zostaną w pełni zadaszone. Na stadionie ma się znaleźć sportowe muzeum.

Stadion powstanie na wzgórzu Šeškinė, ponad 3 km na północny-zachód od centrum miasta, w sąsiedztwie centrum handlowego Akropolis, największego obiektu tego typu w krajach bałtyckich.

Wraz ze stadionem przewidziano budowę całego kompleksu sportowego (tzw. „Wileński kompleks wielofunkcyjny”), w ramach którego powstanie również hala sportowa z widownią na 7150 miejsc, skromny stadion lekkoatletyczny, obiekty treningowe, a także centrum kultury.

Jaki jest kontekst budowy nowego Stadionu Narodowego Litwy?

Chociaż Litwa nie jest piłkarską potęgą, a piłka nożna ustępuje w tym kraju popularnością koszykówce, niewątpliwie wciąż jest to ważna dyscyplina sportu. Tymczasem kraj przez długie lata borykał się z brakiem stadionu o wysokim standardzie, na którym w odpowiednich warunkach można byłoby rozgrywać spotkania reprezentacji oraz inne ważne mecze.

Przeciągająca się przez długie lata sprawa budowy Stadionu Narodowego i opuszczony szkielet niedokończonej budowli urosły wręcz do symbolu inwestycyjnej niemocy, zyskując w mediach miano „hańby narodowej”. Pierwszy nowoczesny stadion na Litwie udało się ostatecznie wybudować nie w Wilnie, a w Kownie, gdzie w latach 2018–2022 przebudowano stadion im. Dariusa i Girėnasa.