İmarət Stadionu – opis projektu

Jak w skrócie przedstawia się projekt nowego İmarət Stadionu?

Miasto Ağdam w 1993 padło ofiarą wojny o Górski Karabach – w wyniku walk zostało doszczętnie zniszczone, a zamieszkująca je ludność (w zdecydowanej większości Azerowie) wyjechała w głąb kraju.

Na „wygnanie” udał się również klub piłkarski z Ağdam – Qarabağ FK. Zespół na stałe osiadł w Baku i stał się dominującą siłą w azerskim futbolu, zdobywając popularność również na arenie międzynarodowej, zwłaszcza po sensacyjnym awansie do Ligi Mistrzów w 2017.

W 2020 wojska Azerbejdżanu przeprowadziły ofensywę, w wyniku której odbiły opuszczony Ağdam. Po przejęciu kontroli rząd przygotował zakrojony na szeroką skalę plan odbudowy miasta, a jednym z jego elementów ma być nowy stadion.

Obiekt powstanie w nowej lokalizacji – stary stadion, sąsiadujący z zabytkowym kompleksem pałacowym İmarət (stąd wzięła się jego nazwa), ma zostać zamieniony w teren do jazdy konnej, który znajdował się w tym miejscu w przeszłości.

Nowy stadion İmarət pomieści 11,7 tys. widzów i będzie nowoczesną, typowo piłkarską areną spełniającą wymagania 4 kategorii UEFA. Wokół obiektu powstać ma rozległy park.

Budowę symbolicznie zainaugurował 19 września 2024 prezydent Azerbejdżanu, İlham Əliyev. Po wykonaniu wstępnych prac budowa jednak została wstrzymana i na razie nie wiadomo, kiedy obiekt zostanie ukończony ani czy Qarabağ FK powróci do Ağdam.

Jak powstał projekt nowego İmarət Stadionu?

Jakie wydarzenia historyczne związane są z planami budowy nowego stadionu w Ağdam?

I wojna o Górski Karabach

Po rozpadzie Związku Radzieckiego i powstaniu niepodległej Armenii oraz Azerbejdżanu w 1991, na sile przybrał konflikt o Górski Karabach – region, który został przypisany Azerbejdżanowi, choć zamieszkiwany był w większości przez Ormian.

W 1992 napięcia przerodziły się w otwarty konflikt zbrojny. 28-tysięczny Ağdam znajdował się na obrzeżach spornego obszaru i zamieszkany był w zdecydowanej większości przez Azerów, jednak znalazł się w centrum działań wojennych.

Ağdam było miejscem zgrupowania azerskich wojsk i prowadzono z niego ataki rakietowe na stolicę regionu, Stepanakert (obecnie Chankendi), dlatego na przełomie czerwca i lipca 1993 siły ormiańskie przeprowadziły ofensywę, zajmując miasto.

W wyniku ofensywy Ağdam zostało doszczętnie zniszczone, a wojsko i mieszkańcy wyjechali w głąb Azerbejdżanu. Miasto na ok. 27 lat znalazło się w strefie buforowej, pod kontrolą Republiki Górskiego Karabachu (Arcach), stanowiąc przez ten okres opuszczone skupisko ruin.

Qarabağ FK

Przed exodusem mieszkańców w mieście działał klub piłkarski Qarabağ FK, który rozgrywał swoje mecze na İmarət Stadionu. Po rozpoczęciu konfliktu spotkania nieraz toczyły się przy odgłosach działań wojennych. Ostatni mecz na İmarət Stadionu odbył się 12 maja 1993.

Co ciekawe, w sezonie 1993 ligi azerskiej (drugim w historii niepodległego Azerbejdżanu), drużyna Qarabağ FK, pomimo trudności spowodowanych konfliktem zbrojnym, zdobyła swoje pierwsze mistrzostwo kraju.

Po zajęciu Ağdam przez Ormian klub nie zaprzestał działalności i rozgrywał mecze w innych miastach, aż na stałe osiadł w stolicy kraju, Baku, gdzie w 2015 oddany do użytku został nowy stadion drużyny, Azərsun Arena.

Klub przez cały czas zaliczał się do ligowej czołówki, a w 2014 po raz drugi zdobył tytuł mistrzowski i od tego czasu zdominował krajowe rozgrywki.

Zespół stał się również rozpoznawalną marką na arenie międzynarodowej, regularnie uczestnicząc w rozgrywkach europejskich. W 2017 Qarabağ FK sensacyjnie awansował do fazy grupowej Ligi Mistrzów, a historia klubu „na wygnaniu” trafiła do szerokiego grona kibiców.

Dawny İmarət Stadionu

İmarət Stadionu w Ağdam, na którym swoje mecze rozgrywał Qarabağ FK, powstał na początku lat 50. XX wieku, w tym samym czasie co sam klub. Był to raczej skromny, typowo piłkarski obiekt.

Otoczony drzewami, znajdował się tuż obok najważniejszej historycznie lokalizacji w mieście – zabytkowego kompleksu İmarət z XVIII wieku (od którego zresztą stadion wziął swoją nazwę), obejmującego pałac Panaha Alego Chana oraz cmentarzysko władców Chanatu Karabachu.

Po zakończeniu wojny, podobnie jak inne obiekty w Ağdam, stadion pozostał opuszczoną ruiną, zarastającą dziką roślinnością.

II wojna o Górski Karabach

Konflikt o Górski Karabach, zawieszony od 1994, został wznowiony we wrześniu 2020, kiedy wojska azerskie przystąpiły do ofensywy w celu odbicia utraconych terytoriów. W listopadzie 2020 osiągnięto porozumienie pokojowe, na mocy którego Azerbejdżan odzyskał kontrolę nad znaczną częścią spornych obszarów, w tym nad miastem Ağdam.

Tereny zamieszkane przez Ormian zostały zabezpieczone rosyjskimi siłami pokojowymi i połączone z Armenią przez tzw. korytarz laczyński. W grudniu 2022 Azerbejdżan odciął jednak ten korytarz, rozpoczynając jego blokadę.

Kiedy we wrześniu 2023 Azerbejdżan przystąpił do kolejnej ofensywy, niemal cała ormiańska ludność Górskiego Karabachu opuściła region, udając się do Armenii. Republika Arcach przestała istnieć, a Azerbejdżan odzyskał pełną kontrolę nad całym terytorium.

Odbudowa Ağdam

Już po przejęciu kontroli nad częścią Górskiego Karabachu w 2020, władze Azerbejdżanu rozpoczęły planowanie zakrojonych na szeroką skalę inwestycji budowlanych, a jednym z kluczowych projektów była odbudowa zniszczonego i opuszczonego Ağdam.

Kiedy powstały plany nowego İmarət Stadionu?

Pierwsze doniesienia o planach odbudowy İmarət Stadionu pojawiły się pod koniec 2021. Nowy obiekt miał jednak powstać w innej lokalizacji, aby nie kolidował z zabytkowym kompleksem pałacowym, który również miał zostać odrestaurowany. Stary stadion zamierzano natomiast przekształcić w obiekt do jazdy konnej, który znajdował się w tym miejscu w przeszłości.

Koncepcję nowego stadionu przygotowała pracownia Archia z Londynu. Pierwszy projekt powstał w 2022 i zakładał budowę całego kompleksu sportowo-rekreacyjnego. Początkowe plany w toku dalszych prac nieco okrojono (m.in. z hotelu czy hali sportowej), pozostawiając stadion jako jedyny duży obiekt całego założenia, a finalna koncepcja była gotowa w 2024.

Co zakłada projekt nowego İmarət Stadionu?

Nowy stadion powstanie w formie owalnej, dynamicznej bryły, choć wewnątrz trybuny otrzymają prostokątną, typowo piłkarską formę. Pojemność areny wyniesie 11,7 tys. widzów. Obiekt będzie wyposażony w loże VIP, niezbędne zaplecze, nowoczesne technologie i spełni wymagania 4 kategorii UEFA.

Dla stadionu wytyczono szeroką, prostokątną działkę o powierzchni 19,12 ha, położoną w zachodniej części odbudowywanego Ağdam. Stadion będzie głównym, dominującym elementem założenia, a obok niego powstanie również boisko treningowe z bieżnią.

W otoczeniu stadionu przewidziano liczne ścieżki oraz parkingi, a także dużo zieleni, która zamieni przestrzeń wokół areny w park. Na stadion z różnych kierunków prowadzić będą wznoszące się, szerokie promenady.

Idea stworzenia rozległego parku wokół stadionu nawiązuje do nazwy Qarabağ, którą można tłumaczyć jako „żyzny ogród”. Jasne zadaszenie obiektu jest natomiast odniesieniem do nazwy miasta Ağdam, oznaczającej „biały dach”.

Podobnie jak stary stadion, obiekt będzie nosił nazwę İmarət, zaczerpniętą od historycznego kompleksu pałacowego.

Kiedy powstanie nowy İmarət Stadionu?

Kamień węgielny pod budowę nowego stadionu symbolicznie zakopał 19 września 2024 prezydent Azerbejdżanu, İlham Əliyev. Pomimo oficjalnego rozpoczęcia, po wykonaniu wstępnych prac budowa ustała, a termin zakończenia inwestycji nie jest znany.

Nie wiadomo również, czy po otwarciu nowego stadionu do Ağdam powróci drużyna Qarabağ FK. Chociaż klub jednoznacznie identyfikuje się ze swoimi korzeniami, od dłuższego czasu związany jest z Baku, gdzie powstał nawet dedykowany mu stadion. Możliwe więc, że gospodarzem obiektu zostanie inna, nowa drużyna.