Mercado Livre Arena Pacaembu – opis stadionu

Jak w skrócie przedstawia się Estádio do Pacaembu?

Estádio do Pacaembu powstał w latach 1936–1940, w odpowiedzi na rosnące zainteresowanie meczami piłkarskimi. Obiekt wzniesiono w monumentalnym stylu z elementami art déco, zgodnym z totalitarnym duchem epoki (okres Estado Novo). W momencie otwarcia był to największy stadion w całej Ameryce Łacińskiej.

Stadion powstał w formie podkowy, wykorzystując topografię terenu (trybuny wzdłuż boiska oparto o skarpy). Fasadę północnego łuku ozdobiła dekoracyjna fasada, a w otwartej, południowej stronie umieszczono charakterystyczną muszlę koncertową. Razem ze stadionem wybudowano również halę, basen i kompleks tenisowy.

Od 1970 wolną przestrzeń na południu wypełniała wielka, jednopoziomowa trybuna – tzw. tobogã („zjeżdżalnia”), która zajęła miejsce muszli koncertowej i nie do końca harmonizowała z resztą stadionu. Tobogę zlikwidowano w ramach prowadzonej od 2021 modernizacji, a jej miejsce zająć ma pawilon komercyjny, który powinien być gotowy w 2026.

W 1950 stadion był jedną z sześciu aren rozgrywanych w Brazylii piłkarskich mistrzostw świata. Rok wcześniej gościł także spotkania mistrzostw Ameryki Południowej, a w 1963 był główną areną Igrzysk Panamerykańskich.

Na Estádio do Pacaembu występowały wszystkie najważniejsze kluby z regionu, jednak drużyną najbardziej związaną ze stadionem byli Corinthians, którzy dopiero w 2014 przenieśli się na nowy obiekt.

Pacaembu z czasem stracił na znaczeniu. Choć nie gości już najważniejszych meczów, wciąż pozostaje atrakcyjnym miejscem do organizacji wydarzeń sportowych, kulturalnych i biznesowych, położonym blisko centrum São Paulo – największej aglomeracji obu Ameryk. Od 1998 obiekt posiada status zabytku, a od 2008 działa na nim muzeum.

Jak powstał Estádio do Pacaembu?

Teren przyszłego Estádio do Pacaembu został pierwotnie zakupiony przez brytyjską firmę Cia. City. Stanowił on część większej parceli, na której przedsiębiorstwo zamierzało wybudować nowe osiedle, nazwane Pacaembu (w tupi-guarani nazwa ta oznacza tereny zalewowe).

W São Paulo od dłuższego czasu dyskutowano wówczas na temat budowy nowego, dużego stadionu, który odpowiadałby na rosnące zainteresowanie meczami piłkarskimi, a zarazem pełnił funkcję reprezentacyjną.

W 1921 Cia. City przekazało część parceli o powierzchni 50 tys. m² władzom stanu w celu budowy w tym miejscu stadionu. Grunt oddano nieodpłatnie, a w zamian podpisano umowy dotyczące kanalizacji, oświetlenia oraz zaopatrzenia w wodę na terenie dzielnicy rozwijanej przez spółkę.

Wybrana działka dobrze nadawała się do budowy stadionu ze względu na swoją topografię – była to dolina, w której trybuny po bokach boiska można było wybudować na skarpach. Po przekazaniu terenu jednak nie rozpoczęto budowy, a temat utknął w miejscu na kilkanaście lat.

Dopiero w 1936 prefekt (burmistrz) São Paulo, Fábio da Silva Prado, ponownie zainteresował się budową nowego stadionu, a władze stanowe przekazały wówczas teren miastu.

Ponieważ działkę uznano za niewystarczającą, Cia. City przekazało dodatkowo ponad 25,5 tys. m² terenu. Grunt znów oddano bezpłatnie, dostrzegając w tym korzyść – nowy stadion miał uatrakcyjnić okolicę, a miasto rozbudowało przy tej okazji lokalną sieć drogową.

Kiedy wybudowano Estádio do Pacaembu?

Wykonanie projektu oraz prac budowlanych powierzono firmie F. P. Ramos de Azevedo, Severo & Villares, a położenie kamienia węgielnego miało miejsce 29 listopada 1936.

W maju 1938 nowym prefektem São Paulo został Francisco Prestes Maia, który z zawodu był architektem. Z jego inicjatywy dokonano zmian w projekcie i rozszerzono jego zakres. W związku z modyfikacjami, prace na pewien czas zostały wstrzymane.

Początkowo planowano budowę dwóch trybun wzdłuż boiska, jednak po modyfikacjach projekt uzupełniono o północny łuk, dzięki czemu obiekt miał otrzymać kształt podkowy. Zmiany obejmowały również dodanie basenu oraz hali sportowej.

Kiedy zainaugurowano Estádio do Pacaembu?

Uroczysta inauguracja nowego stadionu odbyła się 27 kwietnia 1940. Ceremonię uświetniły przemówienia, pokazy oraz parady z udziałem ponad 100 tys. osób. Wśród gości obecni byli prezydent Brazylii Getúlio Vargas, federalny interwenient (de facto gubernator stanu) Adhemar de Barros oraz prefekt São Paulo Francisco Prestes Maia.

Dzień po otwarciu na stadionie rozegrano dwa pierwsze mecze piłkarskie w ramach rozgrywek o Puchar São Paulo (Taça Cidade São Paulo). Najpierw Palestra Itália (obecnie Palmeiras) pokonała drużynę Coritiba 6:2, a następnie Corinthians wygrali z Atlético Mineiro 4:2. 4 maja odbył się finał tych zawodów, w którym Palestra Itália pokonała Corinthians 2:1.

Jak początkowo prezentował się Estádio do Pacaembu?

Obiekt wybudowano w monumentalnej estetyce typowej dla okresu Estado Novo, z detalami w stylu art déco. Stadion otrzymał trybuny w kształcie podkowy, z dekoracyjną północną fasadą oraz otwartą południową stroną, gdzie stanęła charakterystyczna muszla koncertowa, zintegrowana z halą sportową.

W momencie otwarcia stadion, mieszczący ok. 70 tys. widzów, był największym i najnowocześniejszym w całej Ameryce Łacińskiej.

Jakie zmiany przechodził Estádio do Pacaembu?

Pierwsza większa zmiana na Estádio do Pacaembu przyszła w latach 1969–1970, kiedy na południu zlikwidowano charakterystyczną muszlę koncertową, a w jej miejsce wybudowano wielką, jednopoziomową trybunę – tzw. tobogã („zjeżdżalnia”).

Nowa trybuna mieściła ok. 10 tys. osób, a na jej szczycie powstała elektroniczna tablica wyników. Konstrukcja, choć była funkcjonalna i realnie zwiększała liczbę dostępnych miejsc dla widzów, nie komponowała się architektonicznie z resztą stadionu.

Obiekt był także remontowany w latach 1983–1984. Pojemność areny z czasem zredukowano, do poziomu ok. 40 tys. widzów.

Kolejna duża modernizacja rozpoczęła się w czerwcu 2021. Największa zmiana ponownie zaszła na południu, gdzie rozebrano „tobogę”, by w jej miejscu powstał nowy budynek z hotelem, centrum rehabilitacyjnym czy restauracjami.

Ponadto remont przeszedł cały stadion, na którym m.in. od nowa wybudowano trybuny wzdłuż boiska, zachowując jednak ich dotychczasowy kształt, a także położono nową, poliuretanową bieżnię i boisko ze sztuczną murawą. Zmiany przyniosły dalszą redukcję pojemności, do ok. 26 tys. miejsc.

Za modernizację odpowiada prywatna spółka Concessionária Allegra Pacaembu, która od 2020 zarządza obiektem na podstawie 35-letniej koncesji udzielonej przez miasto. Koszt inwestycji to 800 mln reali.

Stadion po modernizacji ponownie otwarto 25 stycznia 2025, kiedy rozegrano na nim finał tradycyjnego turnieju młodzieżowego Copa São Paulo de Futebol Júnior („Copinha”), w którym São Paulo FC pokonało Corinthians 3:2. Nowy budynek na południu ma być gotowy dopiero w 2026.

Jaką nazwę nosi Estádio do Pacaembu?

Obiekt należy do miasta i początkowo nosił nazwę Estádio Municipal de São Paulo. Zwyczajowo utarła się jednak nazwa Estádio do Pacaembu, od nazwy osiedla na którym się znajduje.

W 1961 władze nazwały stadion imieniem Paulo Machado de Carvalho (Estádio Municipal Paulo Machado de Carvalho), prawnika, biznesmena i działacza piłkarskiego – w uznaniu jego zasług jako przewodniczącego delegacji reprezentacji Brazylii na mundialu w 1958, na którym Canarinhos zdobyli swój pierwszy tytuł mistrzów świata.

W 2024 prawa do nazwy stadionu sprzedano latynoamerykańskiemu potentatowi sprzedaży internetowej, firmie Mercado Libre (w Brazylii działającej pod nazwą Mercado Livre), a obiekt oficjalnie przemianowano na Mercado Livre Arena Pacaembu.

Wartość umowy z Mercado Libre ma wynieść miliard reali w ciągu 30 lat, co czyni ją rekordowym kontraktem na prawa do nazwy stadionu w historii Brazylii.

Jakie wydarzenia odbywają się na Estádio do Pacaembu?

Na stadionie swoje mecze rozgrywały wszystkie cztery najważniejsze kluby piłkarskie z regionu São Paulo: Palmeiras, Corinthians, São Paulo FC oraz Santos FC. Najbardziej z Estádio do Pacaembu związany był jednak zespół Corinthians, który regularnie występował tu aż do otwarcia w 2014 nowej Arena Corinthians.

Stadion był także areną kilku dużych wydarzeń sportowych. W 1949 rozegrano na nim część spotkań piłkarskich mistrzostw Ameryki Południowej (późniejszy Copa América).

Najbardziej prestiżową imprezą był mundial w 1950. Turniej odbył się na sześciu stadionach w sześciu różnych miastach w Brazylii, w tym na Estádio do Pacaembu, który obok słynnej Maracany w Rio de Janeiro był jedynym obiektem goszczącym mecze fazy finałowej.

Na Pacaembu rozegrano łącznie sześć spotkań: trzy w fazie grupowej (w tym jeden mecz z udziałem Brazylii, w drugiej kolejce przeciwko Szwajcarii, zakończony remisem 2:2) i trzy w fazie finałowej, m.in. mecz ostatniej kolejki Szwecja – Hiszpania (3:1), który zadecydował o zajęciu trzeciego miejsca.

15 października 1950 mecz Campeonato Paulista pomiędzy Palmeiras a São Paulo FC (2:0), rozgrywany na Estádio do Pacaembu, transmitowany był przez stację TV Tupi. Był to pierwszy mecz piłkarski pokazywany w brazylijskiej telewizji.

Estádio do Pacaembu był również główną areną IV Igrzysk Panamerykańskich w 1963.

Obiekt gościł mecze piłkarskie nie tylko w krajowych, ale i międzynarodowych rozgrywkach, w tym spotkania w ramach finałowych dwumeczów Copa Libertadores. Reprezentacja Brazylii rozegrała na stadionie 28 spotkań – ostatni raz 7 czerwca 2011 w towarzyskim starciu z Rumunią (1:0), w którym pożegnalny występ zaliczył Ronaldo.

Na stadionie odbywały się również koncerty znanych gwiazd muzyki – wystąpili na nim m.in. The Rolling Stones, AC/DC, Iron Maiden, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers i Luciano Pavarotti. Obiekt gościł także mecze rugby, pojedynki bokserskie czy zawody supercross.

10 maja 2007 na Estádio do Pacaembu papież Benedykt XVI spotkał się z młodzieżą w ramach wizyty duszpasterskiej; w wydarzeniu uczestniczyło około 30–40 tys. osób.

Przez długi okres Estádio do Pacaembu był czołowym stadionem w São Paulo i jednym z najważniejszych w całym kraju. Z czasem obiekt stracił jednak na znaczeniu. Obecnie, gdy wszystkie największe kluby z miasta grają na własnych stadionach, Pacaembu nie jest już tak często wykorzystywany.

Nowy zarządca, Concessionária Allegra Pacaembu, koncentruje się więc na organizacji imprez biznesowych, eventów korporacyjnych i komercjalizacji przestrzeni obiektu, a w generowaniu regularnych przychodów ma pomóc nowy budynek w południowej części stadionu.

Jaki jest rekord frekwencji na Estádio do Pacaembu?

Imponujący rekord frekwencji na Estádio do Pacaembu ustanowiono już dwa lata po jego otwarciu, 24 maja 1942, przy okazji meczu São Paulo FC z Corinthians (3:3), rozgrywanego w ramach Campeonato Paulista.

Spotkanie obejrzało z trybun 71 281 osób. Wysoka frekwencja była nie tylko efektem zainteresowania starciem dwóch popularnych zespołów, ale także debiutem słynnego Leônidasa w barwach São Paulo FC, króla strzelców mundialu w 1938.

Rekord frekwencji dwukrotnie poprawiono w 1977, najpierw 25 sierpnia przy okazji meczu Corinthians z Ponte Preta (1:0), na który przyszło 72 573 osób, a następnie 11 grudnia, kiedy spotkanie Palmeiras z Santos FC (1:1) zgromadziło 73 532 widzów.

Jak prezentuje się Estádio do Pacaembu?

Stadion posiada jednopoziomowe trybuny o charakterystycznym kształcie podkowy, z otwartą południową stroną, którą dopełnia nowy budynek usługowo-eventowy. Pojemność areny wynosi ok. 26 tys. widzów. Krzesełka znajdują się na trybunach wzdłuż boiska, a zadaszenie obejmuje jedynie część trybuny głównej.

Ukształtowanie terenu umożliwiło posadowienie trybun wzdłuż boiska na zboczach doliny. Północny łuk jest konstrukcji żelbetowej, a od strony zewnętrznej zdobi go okazała fasada w stylu art déco. Obiekt posiada kilka smukłych wież, które górują nad całą budowlą.

Stadion wyposażony jest w boisko ze sztuczną nawierzchnią, które otacza poliuretanowa bieżnia lekkoatletyczna. Ze względu na ograniczoną przestrzeń, bieżnia posiada tylko pięć torów. Bieżnia, a także pobliski basen i korty tenisowe na co dzień dostępne są dla mieszkańców.

Pawilon po stronie południowej, który ma zostać ukończony w 2026, będzie pełnił rolę wielofunkcyjnego budynku usługowo-eventowego. Obiekt będzie wyposażony w kilka kondygnacji nad i pod ziemią, z różnymi funkcjami komercyjnymi.

W budynku znajdzie się m.in. centrum kongresowe, restauracje, kawiarnie i lokale usługowe, hotel, centrum medyczne, a także podziemny parking.

Wewnątrz północnego łuku trybun znajduje się Muzeum Piłki Nożnej, które zainaugurowano 29 września 2008. Muzeum zajmuje trzy kondygnacje i prezentuje pamiątki związane z historią piłki nożnej w Brazylii, ukazując jednocześnie wpływ sportu na życie społeczne oraz jego relacje ze sztuką.

Stadion uzupełniają dodatkowe obiekty sportowe, zlokalizowane po jego południowej stronie: hala sportowa, basen oraz ośrodek tenisowy.

W 1998 ze względu na swoją wartość historyczną i architektoniczną, Estádio do Pacaembu został wpisany do stanowego rejestru zabytków kulturowych przez Conselho de Defesa do Patrimônio Histórico, Arqueológico, Artístico e Turístico (CONDEPHAAT).

Gdzie znajduje się Estádio do Pacaembu?

Stadion położony jest na terenie osiedla Pacaembu, kilka kilometrów na zachód od centrum São Paulo. Osiedle to odznacza się niską zabudową willową, w kontraście do otaczających je dzielnic z wysokimi wieżowcami.

Od strony północnej na stadion prowadzi Avenida Pacaembu, która w pobliżu obiektu przekształca się w rozległy plac z dużym rondem i parkingami. Plac od 1954 nosi imię Charlesa Millera (Praça Charles Miller), zasłużonego dla popularyzacji piłki nożnej w Brazylii na przełomie XIX i XX wieku.