Aloha Stadium – opis stadionu historycznego

Jak w skrócie przedstawia się dawny Aloha Stadium?

Położony nad Pearl Harbor Aloha Stadium był nie tylko największym stadionem na Hawajach, lecz także prawdziwym unikatem w skali światowej. Trudno bowiem wskazać drugi obiekt o podobnych rozmiarach, w którym ponad połowę trybun stanowiłyby ruchome segmenty.

Do przesuwania ogromnych modułów wykorzystano technologię stosowaną wcześniej przez NASA w programie Apollo. System umożliwiał zmianę konfiguracji trybun z futbolowej na baseballową (i na odwrót).

Stadion przez długie lata gościł coroczny Pro Bowl (meczu gwiazd NFL), Hula Bowl (mecz gwiazd futbolu akademickiego) oraz wiele innych wydarzeń. Głównym użytkownikiem byli Hawaii Rainbow Warriors, drużyna futbolu uczelnianego reprezentująca Uniwersytet Hawajski w Mānoa.

Konstrukcje trybun wykonane były z odpornej na warunki atmosferyczne stali kortenowskiej. W wilgotnym klimacie Hawajów proces korozji jednak postępował, co w konsekwencji doprowadziło do zamknięcia stadionu na przełomie 2020 i 2021.

W miejscu Aloha Stadium ma powstać nowy stadion. Zanim dopięto wszystkie szczegóły inwestycji, opuszczony obiekt przetrwał jeszcze kilka lat, doczekując jubileuszu 50-lecia w 2025. Ostatecznie na przełomie 2025 i 2026 rozpoczęła się jego rozbiórka, a otwarcie nowego stadionu planowane jest na 2029.

Jak powstał Aloha Stadium?

Jaki obiekt dawniej pełnił rolę głównego stadionu na Hawajach?

Zanim wybudowano Aloha Stadium, rolę głównego stadionu na Hawajach pełnił Honolulu Stadium. Obiekt został otwarty w 1926 i mógł pomieścić 16 tys. widzów. Stadion posiadał wielofunkcyjny charakter – wewnątrz trybun mieściło się boisko zarówno do futbolu, jak i do baseballa.

Jak doszło do budowy Aloha Stadium?

Drewniana konstrukcja trybun Honolulu Stadium okazała się nietrwała i po II wojnie światowej popularnym tematem na Hawajach stała się kwestia budowy jego następcy. Pierwsze próby przeprowadzenia inwestycji były jednak nieskuteczne.

Dopiero w 1965, kiedy stwierdzono, że stary stadion stwarza zagrożenie pożarowe, władze miasta oraz stanu zleciły przeprowadzenie studium dotyczącego budowy nowego obiektu.

Zawiązany został komitet, którego przewodniczącym został Morley Theaker. W lutym 1966 zarekomendował on działkę położoną w Hālawa na zachodnich przedmieściach Honolulu, w pobliżu Pearl Harbor. Teren w dużej mierze należał do władz federalnych, które niedługo wcześniej uznały go za zbędne mienie.

W 1967 miasto wykupiło od władz federalnych 58-akrową działkę oraz dodatkowe tereny, należące do innych podmiotów. Na początku 1968 rozpoczęto negocjacje z firmami architektonicznymi na wykonanie projektu nowego stadionu. W czerwcu 1968 kontrakt został podpisany z Charles Luckman Associates.

Według początkowych założeń, nowy stadion miał pomieścić ok. 35 tys. widzów. Plany Charles Luckman Associates zakładały wykonanie mobilnych trybun, które można byłoby przestawiać, zmieniając ich konfigurację z futbolowej na baseballową.

Na początku 1969 nowym burmistrzem Honolulu został Frank Fasi. Za jego rządów miasto ograniczyło swoje zaangażowanie w projekt budowy stadionu, a wiodącą rolę przejęły władze stanu i gubernator John Burns. Z jego inicjatywy zwiększono finansowanie inwestycji oraz zdecydowano o podniesieniu pojemności stadionu do 50 tys. miejsc.

Kiedy wybudowano Aloha Stadium?

Głównym wykonawcą inwestycji zostało Hawaiian Construction and Dredging. Budowę przeprowadzono w latach 1972–1975, a jej koszt wyniósł 37 mln $. Nowy obiekt nazwano Aloha Stadium – aloha to najpopularniejsze słowo w języku hawajskim, oznaczające zarówno powitanie, jak i pożegnanie, ale także miłość, uczucie czy pokój.

Oficjalnej inauguracji nowego stadionu dokonano 12 września 1975, a dzień później rozegrano pierwszy mecz, w którym Hawaii Rainbow Warriors na otwarcie nowego sezonu przegrali z Texas A&I 9–43.

Po otwarciu Aloha Stadium, pod koniec 1976 rozebrany został stary Honolulu Stadium.

Jak prezentował się Aloha Stadium?

Trybuny Aloha Stadium mieściły łącznie 50 tys. widzów. Część z nich była ruchoma, co pozwalało zmieniać konfigurację stadionu i dostosowywać układ trybun do boiska futbolowego lub baseballowego. Dzięki mobilnym trybunom stadion mógł pełnić taką samą wielofunkcyjną rolę jak dawny Honolulu Stadium.

Górne partie trybun posiadały zadaszenie, na którego krawędzi rozmieszczono reflektory oświetleniowe. Północna i południowa trybuna mieściły po 11 tys. widzów, a na każdym z czterech ruchomych segmentów zasiadało do 7 tys. osób. Boisko posiadało nawierzchnię ze sztucznej murawy.

Konstrukcja stadionu w znacznej mierze wykonana była ze stalowych elementów. Trybuny podzielone były na dwa piętra (wraz z wąskim balkonem podwieszonym pod górną kondygnacją) i wyposażone w składane krzesełka.

Od zewnętrznej strony, w okolicach narożników znajdowały się cztery spiralne rampy prowadzące widzów na górne partie trybun. Przy południowej trybunie stała również okrągła wieża z windą. Otoczenie stadionu wypełnione było parkingami, których było blisko 8 tys.

Główne wejście na stadion znajdowało się od strony południowej – mieścił się tam okrągły plac z abstrakcyjną rzeźbą „Volcano” hawajskiego artysty Satoru Abe (z 1981) oraz popiersiem gubernatora Johna Burnsa (z 1980), zasłużonego dla budowy stadionu i zmarłego kilka miesięcy przed jego otwarciem.

Stadion należał do władz stanowych, a jego zarządzaniem zajmowało się w ich imieniu Hawaii Stadium Authority.

Jak działał system przesuwania trybun na Aloha Stadium?

Aloha Stadium wyposażono w unikalny system zmiany ustawienia trybun, pozwalający przekształcić ich konfigurację z futbolowej (trybuny dopasowane do prostokątnego boiska) na baseballową (bardziej kwadratowy układ trybun).

Trybuny podzielone były na sześć modułów, z których cztery (po dwa na wschodzie i zachodzie) były ruchome – w sumie 28 tys. z 50 tys. miejsc na stadionie znajdowało się na mobilnych segmentach.

Aby umożliwić zmianę pozycji masywnych segmentów (każdy o wadze 1600 ton), zastosowano system poduszek powietrznych, które po nadmuchaniu unosiły strukturę i pozwalały na przesuwanie przy użyciu znacznie mniejszej siły. Każdą z ruchomych trybun można było przemieścić w ciągu zaledwie pół godziny.

Cały mechanizm odpowiedzialny za przesuwanie trybun wykonała powiązana z NASA firma Rolair Systems, wykorzystując technologię wywodzącą się z programu Apollo.

Należy podkreślić, że system zmiany konfiguracji trybun stanowił wyjątkowe osiągnięcie inżynieryjne i był unikatowy nawet w skali światowej – mimo iż istnieje wiele stadionów z ruchomymi trybunami, trudno znaleźć drugi obiekt o podobnej wielkości, w którym tak dużą część trybun stanowiłyby mobilne segmenty.

W celu ograniczenia kosztów operacyjnych, od 2007 trybuny pozostawały wyłącznie w układzie futbolowym. Pomosty w lukach między trybunami (po dwa w każdym narożniku – górny i dolny), wcześniej demontowane przy zmianie układu na baseballowy, zostały zamocowane na stałe.

Gdzie znajdował się Aloha Stadium?

Obiekt położony był w Hālawa, na zachodnich przedmieściach Honolulu (ok. 8 mil od centrum i 3 mile od międzynarodowego lotniska), w pobliżu dużego węzła drogowego oraz Pearl Harbor (niedaleko Pearl Harbor National Memorial).

30 czerwca 2023, kiedy stadion był już wyłączony z użytkowania, w jego sąsiedztwie oddano do użytku stację Hālawa na nowo powstałej linii lekkiej kolei miejskiej w Honolulu (Skyline).

Jakie wydarzenia odbywały się na Aloha Stadium?

Jakie drużyny występowały na Aloha Stadium?

Hawaii Rainbow Warriors

Najważniejszym gospodarzem Aloha Stadium byli Hawaii Rainbow Warriors, drużyna futbolu akademickiego reprezentująca Uniwersytet Hawajski w Mānoa. Zespół początkowo występował jako niezależny, w 1979 dołączył do Western Athletic Conference, a w 2012 przeszedł do Mountain West Conference.

Hawaii Rainbow Warriors zdobyli cztery tytuły mistrza Western Athletic Conference, w tym jeden samodzielnie (w sezonie 1992), a pozostałe dzieląc z innymi drużynami (1999, 2007 i 2010).

Zespół występował na stadionie od jego otwarcia (pierwszy mecz rozegrano dzień po oficjalnej inauguracji) aż do zamknięcia na przełomie 2020 i 2021, kiedy drużyna przeniosła się tymczasowo na Clarence T. C. Ching Athletics Complex, w oczekiwaniu na powstanie nowego Aloha Stadium.

Hawaii Islanders

Na stadionie występowała również drużyna baseballowa Hawaii Islanders, uczestnik Pacific Coast League (Triple-A) w ramach Minor League Baseball. Po przeprowadzce na Aloha Stadium drużyna była zespołem satelickim San Diego Padres (do 1982), następnie Pittsburgh Pirates (1983–1986) oraz Chicago White Sox (1987).

Islanders w ostatnim sezonie gry na starym Honolulu Stadium (1975) zdobyli mistrzostwo Pacific Coast League – sukces ten powtórzono również w pierwszym sezonie na Aloha Stadium (1976), ale było to ich ostatnie mistrzostwo ligi. W 1988 Hawaii Islanders przenieśli się na kontynent, występując odtąd jako Colorado Springs Sky Sox.

Inne zespoły

Po otwarciu stadionu występowała na nim również drużyna The Hawaiians, uczestnik World Football League, nowej profesjonalnej ligi futbolu amerykańskiego, która wystartowała w 1974. Zespół zdążył rozegrać na Aloha Stadium zaledwie cztery mecze, zanim liga została rozwiązana.

Przez jeden sezon (1977) istniała także drużyna piłki nożnej Team Hawaii, która występowała na Aloha Stadium i była uczestnikiem North American Soccer League – wówczas wiodących rozgrywek piłkarskich w Stanach Zjednoczonych. Ciekawostką jest, iż był to prawdopodobnie pierwszy w pełni profesjonalny klub piłkarski na Pacyfiku.

Jakie prestiżowe wydarzenia futbolowe odbywały się na Aloha Stadium?

Aloha Stadium uchodził za tradycyjnego gospodarza Pro Bowl – corocznego meczu gwiazd ligi NFL. Pro Bowl odbywał się na Hawajach w latach 1980–2016 (za wyjątkiem 2010 i 2015).

Na stadionie rozgrywano także Hula Bowl, mecz gwiazd futbolu akademickiego, który odbywał się na nim w latach 1976–1997, 2006–2008 i 2020–2021. Gospodarzem Hula Bowl był również dawny Honolulu Stadium (w latach 1960–1975).

Obiekt gościł także inne postsezonowe spotkania drużyn uniwersyteckich („bowl game”): Aloha Bowl (1982–2000), Oʻahu Bowl (1998–2000) i Hawaii Bowl (2002–2019).

Jakie inne zawody sportowe odbywały się na Aloha Stadium?

Stadion miał okazję gościć inne mecze futbolowe (np. przedsezonowe spotkania NFL), baseballa (w tym mecze regularnego sezonu MLB), piłkarskie (m.in. inauguracyjną edycję Pan-Pacific Championship czy turniej pokazowy z udziałem Pelé) bądź rugby league (dwa mecze testowe Stanów Zjednoczonych przeciwko Samoa).

Na Aloha Stadium odbywały się także gale sportów walki, wyścigi motocrossowe, pokazy monster trucków czy finisz Great Aloha Run.

Jakie wydarzenia pozasportowe gościł Aloha Stadium?

Aloha Stadium był miejscem, w którym odbywały się liczne koncerty znanych gwiazd muzyki. Wystąpili na nim m.in. Stevie Wonder, Frank Sinatra, Michael Jackson, Gloria Estefan, Whitney Houston, The Rolling Stones, Mariah Carey, Celine Dion, U2, Bruno Mars, Guns N' Roses i Eminem.

Na Aloha Stadium miały miejsce także publiczne ceremonie zakończenia roku szkolnego dla lokalnych szkół średnich.

Na parkingach przy stadionie od 1979 regularnie organizowano Aloha Stadium Swap Meet & Marketplace – był to największy na Hawajach pchli targ, z setkami stoisk, przyciągający mieszkańców i turystów.

Dlaczego zamknięto Aloha Stadium?

Metalowe konstrukcje trybun wykonane były ze stali kortenowskiej, która po wytworzeniu ochronnej warstwy patyny miała zapewniać podwyższoną odporność na czynniki atmosferyczne. W praktyce jednak, w wilgotnym, subtropikalnym klimacie Hawajów i przy zasolonym powietrzu, proces korozji na Aloha Stadium nigdy się nie zatrzymał.

Ze względu na postępującą degradację, pojawiły się obawy o bezpieczeństwo i trwałość konstrukcji, a stadion zyskał nawet przydomek „The Rust Palace” (Pałac Rdzy). Już w latach 80. i 90. XX wieku dokonano szeregu napraw, w tym wymiany elementów zadaszenia.

Ponieważ korozja nadal postępowała, zaczęto rozważać zastąpienie starzejącego się obiektu. W 2017 powstało pierwsze studium dotyczące potencjalnej przebudowy stadionu i zagospodarowania całej okolicy. Ujęto w nim także wstępną koncepcję następcy Aloha Stadium, przygotowaną przez Populous.

W grudniu 2020 podjęto decyzję o zamknięciu trybun. 31 stycznia 2021 na stadionie rozegrano jeszcze Hula Bowl, jednak mecz odbył się bez udziału publiczności i był ostatnim wydarzeniem na Aloha Stadium.

Kiedy powstanie nowy Aloha Stadium?

Proces prowadzący do budowy nowego Aloha Stadium rozwijał się powoli, nawet po zamknięciu starego stadionu, kiedy potrzeba inwestycji stała się jeszcze bardziej pilna. Projekt zamierzano zrealizować w partnerstwie publiczno-prywatnym, a prywatnego inwestora wyłoniono dopiero w 2024.

25 lutego 2023 stadion po raz ostatni udostępniono do zwiedzania. Przedłużający się proces inwestycyjny spowodował, że Aloha Stadium „dotrwał” do swojej 50. rocznicy w 2025. 25 października 2025 na parkingu przed stadionem zorganizowano pożegnalny koncert.

Do rozbiórki nieczynnego od kilku lat Aloha Stadium przystąpiono w grudniu 2025, a z większą intensywnością prace ruszyły w marcu 2026. Po ich zakończeniu, pod koniec 2026 powinna się rozpocząć budowa nowego stadionu, którego otwarcie planowane jest na 2029.

Nowy Aloha Stadium powstanie dokładnie w miejsce poprzednika i pomieści 31 tys. widzów (projekt zakłada możliwość późniejszej rozbudowy do 40 tys. miejsc). Trybuny powstaną w prostokątnym, futbolowym układzie – już bez możliwości adaptacji do meczów baseballa. W otoczeniu nowego stadionu planowana jest realizacja dużego projektu deweloperskiego.

Projekt nowego Aloha Stadium można zobaczyć na osobnej podstronie